Als je Tena moet geloven, moeten we onze hele leven wat gebruiken tegen urineverlies, wat helemaal niet nodig is. Natuurlijk zijn er uitzonderingen en moeten sommige ouderen iets gebruiken. Toch is er ook zoiets als blaastraining voor mannen en vrouwen, en een goede gang naar de huisarts kan vaak geen kwaad. Bij blaasontstekingen werkt cranberry ook erg preventief, dus laat je niet verkeerd voorlichten.

Waar ik mij over verbaas, is dat heel veel ouderen (ouder dan ik) geen fietshelm op hebben op hun e-bike. Je krijgt dan soms zulke gekke antwoorden, zoals ‘Dan zit mijn haar niet goed’ (alsof de kam voor niets is uitgevonden). Ik heb vanwege mijn hersenbloeding in het ziekenhuis gelegen en zag daar mensen met hersenletsel door het vallen met hun fiets. Dan zit je haar ook in de war, maar ook andere dingen zitten in de war. Ik hoor die mensen over fatbikes klagen, maar ik denk dan, rijd dan ook niet zo hard zonder helm door de stad op jouw fiets. Ik ben laatst per ongeluk door een jongen die naar school ging (het was de eerste schooldag) op een gewone fiets ondersteboven gereden. Hij wist niet hoeveel excuses hij moest aanbieden. Ik had niets dankzij mijn fietshelm en kreeg opnieuw bevestigd dat de jeugd van tegenwoordig snel leert. Deze jongen hielp mij overeind en zou nooit meer op deze manier rijden. Hij ging naar school en kwam te laat op school, omdat hij mij eerst hielp.

We hebben in Nederland een behoorlijk probleem, want we krijgen steeds meer verwarde mensen. Ik hoor hulpverleners steeds maar zeggen dat ze een eigen verantwoordelijkheid hebben. Als je buurman of buurvrouw elke nacht van alles ziet en jij moet ’s morgens vroeg om zes uur weer naar je werk, dan gaat er toch wat anders spelen. Ik kan niet begrijpen dat bij sommige begeleid-wonen-projecten er nog gasfornuizen staan. Levensgevaarlijk voor de persoon in kwestie en voor de buren. Het is dus gemakkelijk praten vanuit een bepaald standpunt. Probeer iemand maar eens terug te krijgen die net is gaan lopen. Dat vraagt wel wat.

Tegenwoordig hebben ze cliënten in plaats van bewoners of patiënten. Dat klopt niet helemaal, want als ik bij de bakker kom als klant (cliënt), dan vraag ik naar een zestal krentenbroodjes en twee bruine broden. Als ik naar de GGZ ga, kan ik niet kiezen; dan wordt er iets voorgelegd. Ik heb menigeen gehoord die wegging, omdat hij niet mocht kiezen. Bij sommigen was dit slikken, bij anderen niet (zonder behoorlijke uitleg).

In het jaar 1970 bracht John Lennon een lied uit: ‘Mother’. Hij schreeuwt zijn jeugd eruit en dat komt door de primal-therapie van Janov. Het was een beetje een modegril van, gooi het er maar uit, dat lucht op. Janov ontwikkelde de oerschreeuw. Al het psychische kun je eruit schreeuwen. Hij werd een beetje voor gek verklaard, maar je ziet tegenwoordig toch wel therapieën die voortborduren op die van hem, dus helemaal gek was hij niet. Ik heb een keer erbij gezeten en heb een heleboel geschreeuw gehoord tot ik er bijna doof van werd. Daarna zijn ze er toch mee gestopt.

In de jaren zeventig kwamen er allerlei groepstherapieën. De Emiliehoeve in Den Haag was daar één van. Er waren bij ons therapeuten die dachten dat dat ook wat voor ons was. Teruggekomen uit Den Haag hoorde ik er niets meer over. Men paste een groepstherapie toe waarbij je helemaal geestelijk afgebroken werd. Je haren werden afgeknipt en dan was iedereen in de groep gelijk. Als je niet voldeed aan de eisen, ging je in de hoek met een papieren puntmuts op. Ze noemen het ‘encounter’ (ontmoeting met botsing). Dat werkt lang niet altijd, want mensen komen als een geslagen hond naar buiten. Bij relatietherapie werkt het soms wel.

Ik kreeg toen te maken met Sigmund Freud. Je had de bekende rode bank en daarachter zat de psychiater. Dan kon de patiënt praten over zijn diepste gevoelens (door vrije associatie). Het hielp om mensen over zichzelf te laten praten, maar je moest wel een zekere intelligentie hebben. Ik sprak een keer een man die homoseksueel was. Hij zat ermee en kwam bij de psychiater. Die had wel een therapie voor hem. Deze man kwam in een rode kamer en ging in een lekkere fauteuil zitten. Daar kreeg hij seksfilmpjes van hetero’s te zien en moest dan vertellen wat hij voelde. Hij voelde niets en de therapie met al zijn vrije associatie was mislukt. Toch heeft die psychoanalyse meer inzicht gegeven in de psychische gesteldheid van de mens, dus er was winst.

De tweede therapie die mocht meehelpen, was succesvoller en gebaseerd op gedragstherapie. Het was het behaviorisme en begon met de hond van Pavlov. Door een hond steeds meer te belonen krijg je een gedrag dat je wilt. Wij hadden een therapie met token. Token waren kleine muntjes die je kreeg als je iets had gedaan. Aan een aantal van die token zat een beloning vast, die de patiënt graag wilde hebben (bijvoorbeeld een bepaald uitje). Ik werkte toen bij geestelijk beperkte bewoners. Daar werkte het soms bij, en soms ook niet.

De meest vervelende vorm van therapie vond ik de therapie van Carl Rogers. Het leek een open gesprek, maar dat was het niet. Je kreeg irritante vragen, zoals: ‘Wat doet het met je?’ en ‘Voelt dat goed?’. Soms werkte het stellen van zulke vragen averechts en ik heb mensen heel agressief zien vertrekken.

Al deze werkwijzen hadden als gemene deler dat de therapeut buitenspel blijft. Het is dus erg afstandelijk. De vraag is of dat goed is. Het begrip empathie hoef je niet te hebben om deze therapie toe te passen. Je stelt de vragen, rapporteert alles, stelt een diagnose en gaat naar de volgende sessie. Mijn beste gesprekken waren gesprekken die wederzijds emoties voortbrachten. Ik heb wat afgelachen en ook gehuild, maar dat hielp vaak beter. Ik kende toen psychiaters die goede pillendokters waren, maar dat is het wel. Gelukkig is er nu meer aandacht voor deze zaken in de opleiding.

Het mooiste was de rondrit van de koningsschutter. Op een weiland stond een grote paal en bovenop stond een houten haan. Iedereen kon dan erop schieten, en wie de haan eraf schoot, werd de koningsschutter. Er werd wel veel gemopperd, want bijna ieder jaar won onze huisschilder de prijs. Hij was scherpschutter en schoot de haan naar beneden.

In Dieren hadden wij een kermis die erg leuk was. Je was zo door je geld heen, want hoe drukker het was, hoe korter de duur van de attracties was. We hadden geen botsauto’s, maar kleine raceauto’s die ook erg leuk waren. We keken altijd uit naar nummer drie, want dat was de snelste auto. Helaas wist iedereen dat. We waren een keer met wat vrienden op het terrein en een van mijn vrienden zag een leuk meisje staan bij een van de kramen. Hij zei dat hij die avond terug zou gaan en uit zou zoeken in welke wagen zij woonde. We zeiden tegen hem om dat maar niet te doen, want kermismensen zijn zuinig op hun dochters. Hij was eigenwijs, en kwam thuis met een blauw oog en wilde er niet over praten.

Soms keek je op tv naar het defilé bij Paleis Soestdijk, maar toen Beatrix koningin werd, veranderde dat. Koningin Beatrix maakte er een volksfeest van en ging het land in. In het begin was het nogal oubollig, maar nu is het voor de plaats die de koninklijke familie dat jaar bezoekt, echt een hoogtepunt. In Dokkum was er Friese muziek, in Doetinchem speelde natuurlijk Normaal en bij ons in Drenthe speelde Daniel Lohues het lied ‘Hier kom ik weg’ (vertaald naar het Nederlands: ‘Hier kom ik vandaan’).

Toen kwam ook de vrijmarkt erbij, wat niet helemaal meer een vrijmarkt is, want in Emmen staan de handelaren op de beste plaatsen en is het erg commercieel geworden. Ik denk dat daar wel wat aan gedaan mag worden, want anders krijgen wij ook Amsterdamse toestanden. Laten we het niet zo groot maken, want dan wordt het feest minder leuk.

Wij gingen eind april dus op de fiets via Valthe naar Exloo. Daar is het mooi en ik hoop dan ook dat daar geen bosbrand komt, zoals in andere streken is geweest. Kabouterland is prachtig. Hoe krijgen ze het zo mooi? Volwassen maken het en hebben dan ook het vermogen om zich in te leven in kleine kinderen. Mij wordt vaak verweten dat ik ook van sprookjes en stripboeken houd, maar hier in dit park lopen geestverwanten rond. Het is een kindvriendelijk park, maar je moet als ouder wel actief mee. Boven de ingang van het park hebben ze een konijnenhol gemaakt, waar overal kabouters achter kleine glazen raampjes zijn. Het is een hele klim voor die kleintjes, maar ze kunnen aan het eind met een glijbaan naar beneden en komen dan uit in de tuin.

Als je het park van buiten bekijkt, kun je je niet voorstellen wat er achter zit en dat het behoorlijk groot is. Er is een vijver met kikkers, maar die heb ik niet gezien. Ze hebben een kleine vogelkooi, waar je in kunt en tussen de kleine vogeltjes kunt lopen. Tot mijn verbazing hadden ze ook uilen. Vlak bij de speeltuin zaten er nog kleine aapjes. Normaal doen onze kleinkinderen nog een middagdutje, maar daar hadden ze die dag geen tijd voor. Ze wilden glijden op de glijbaan en fietsen op een driewieler. Ik zag onze kleindochter van een jaar kijken wat haar grote broer allemaal kon doen.

Ik geniet hiervan en zie al die kinderen rondlopen, en dacht bij mijzelf, de volgende keer doe ik een kaboutermuts op. Ik denk dat die kinderen dat geweldig zullen vinden. Ik heb natuurlijk grijs haar en een witte baard, en die kinderen zaten nu al naar mij te kijken.

Dit park is een aanrader voor jonge ouders. Ik zag jonge vaders en moeders zelf ook genieten, en voor je het weet, zijn de kinderen er te oud voor. Als grootvader heb je de mazzel dat je zoals wij meerdere kleinkinderen hebt. Op een stoeltje zitten en kijken wat er om je heen gebeurt. Grootouders die hun kinderen willen sturen; dat werkt heel vaak niet. Ook hoorde ik vaak: ‘Gaan we daarheen?’ of ‘Wat vind je leuk?’ Dat vind ik geweldig, maar soms moet je kinderen ook iets leren, zodat ze betere keuzes kunnen maken. Een leuke leerfabriek.

De eerste dagen was ik behoorlijk moe, want het kostte heel wat energie. De fysiotherapie kwam om mij te leren traplopen, want ik mocht naar huis. Beppie was bezorgd en vroeg of ik eerst mocht laten zien dat ik kon traplopen. Ze bestelde een ziekenhuisbed voor in de woonkamer die er zes weken heeft gestaan. Ik ging wel naar boven om te douchen, want mijn handige Beppie had een handgreep bevestigd in de douche. Die had ik vrij snel niet meer nodig, dus ik gebruik hem nu alleen nog maar voor mijn washandje. Wat ik iedereen kan aanraden: doe de douchedeur niet op slot, want dat voorkomt nodeloos gedoe.

De eerste tijd sliep ik tussen de middag even, maar later werd het rusten. De trap kon ik met handgrepen goed omhoog lopen. Toch kon ik nog niet fietsen. Ik werd opgehaald voor de samenkomst en ging regelmatig met de bus weg. Ik moest natuurlijk naar de fysiotherapie, maar ik bleef een beetje wankel. Ik las wat op internet, maar aan die onzin doe je vaak niet mee. Bepaalde zalfjes en medicijnen werken niet, en er wordt wat verteld door zogenaamde experts.

Er werd bij mij bloed afgenomen, maar tijdens een samenkomst werd ik opgehaald door de ambulance die mij weer naar het ziekenhuis bracht. Iedereen daar was verbaasd, maar wat bleek? Een bepaald medicijn werkte niet goed bij mij. Een enzym reageerde niet goed. Ik kreeg een ander medicijn en voelde mij direct beter, en vertelde aan Beppie dat ik wel weer kon gaan fietsen. Zij wilde dat de fysiotherapeut dat kon vertellen. Hij kwam dus aan huis en ik moest proeffietsen. Hij vertelde dat dit geen probleem was.

Wat heb ik nu overgehouden aan dit alles? Dat heel veel mensen van je houden, vooral Beppie en de kinderen. Maar ook tintelingen in mijn benen, maar het gekke is, dat herstelt meer en meer. Ik had een lichte spraakafwijking en liep met een klapvoetje, maar dat is ook over, ook al ben ik moe. Wat ik ook geleerd heb, is om niet zomaar een vervangend medicijn te nemen als je eigen medicijn niet te krijgen is, want dat brengt je gezondheid in gevaar. Het belangrijkste in mijn gedachtewereld is toch wel dat ik nu weet hoe ik reageer op het moment als ik dood zou gaan. Ik was rustig en kende geen angst. Toch ben ik gelukkig hier op de aarde gebleven en heb wat bonusjaren gekregen.

Vlak voor mijn verjaardag vier jaar geleden werd ik niet helemaal goed en liep ik niet geweldig. Mijn coördinatie was een beetje zoek. Wij lieten een dokter komen die vertelde dat ik wat evenwichtsstoornissen had. Ik nam dat aan, maar ik bleef klachten houden. Mijn eigen huisarts kwam en hij kon mij ook niet meer vertellen. Op donderdagavond werd ik heel ziek. Ik zag allerlei bewegingen, kon niet rustig blijven en spuugde mijzelf helemaal onder. De ziekenauto werd gebeld en ik werd om twaalf uur ’s nachts in de ambulance gelegd.

De broeder vertelde mij dat ik vermoedelijk een hersenbloeding had. Ze reden niet hard en ik moest praten, want anders ging de sirene aan. Dat hoefde niet en ik had eigenlijk ook geen angst, want ik kon ook doodgaan en dat was ik mij bewust. Ik had daarin alleen nog geen zin, maar als het toch zo had moeten zijn, dan had ik er wel vrede mee. In het ziekenhuis kreeg ik direct bloedverdunners en knapte gelijk op. De volgende dag kreeg ik nog een MRI-scan. Dat is een wonderbaarlijke ervaring. Je gaat in een soort tunneltje en hoort heel veel geluid (net alsof ze met stalen platen gooien).

Ik knapte gelukkig snel op en wilde de volgende dag al naar de wc lopen. Dat mocht ik nog niet en moest onder begeleiding. Dat ging al vrij snel over en ik had daar een goede tijd. Ik werd jarig in het ziekenhuis en de zusters waren geweldig. Gewoonlijk mogen er maar twee personen op de afdeling neurologie komen, maar ze regelden voor mij de ruimte van de fysiotherapie, want die stond in het weekend leeg. We vierden mijn verjaardag. Mijn schoonzoon vertelde mij dat ik beter moest worden, want Maria vertelde toen dat ze voor het eerst zwanger was. Ik heb het allemaal nog beleefd en inmiddels is de tweede ook al geboren. Zonder dat was ik toch al van plan om te herstellen. Ik wist nu hoe het voelde om een hersenbloeding te krijgen, want dat weet je niet van tevoren.

Mijn huisarts heeft mij meerdere keren excuses aangeboden, want hij dacht dat iemand die zo veel fietst en sport geen hersenbloeding kan krijgen. De dokter vertelde mij dat ik bij mijn kleine hersenen een vernauwing heb zitten, en die is erfelijk. Ik kan geopereerd worden, maar dan zal ik veel revalidatie nodig hebben. Nu krijg ik medicijnen en die werken goed, en de kennis erover gaat door. Misschien later, maar misschien nooit.

In deze situatie kwam ik in actie en hielp de conducteur, en dan begint het. Mensen die niet wisten wat er gebeurde, begonnen zich ermee te bemoeien. Een vrouw ging tegen mij tekeer. Die vrouw heb ik gesommeerd om weg te gaan, want de politie was al gebeld. Ik vertelde haar heel rustig dat de man diegene was die de conducteur had aangevallen, en niet andersom. En dat hij iets bij zich had, wat hij kon gebruiken. Zij bleef maar schreeuwen, terwijl wij die man in bedwang hielden. Later bleek hij een wapen bij zich te hebben, toen de politie hem meenam. Ik heb toen een paar omstanders gevraagd om die vrouw daar weg te halen, vanwege het gevaar. Er werd ingegrepen en de vrouw ging al tierend naar een andere coupé. Ik denk dat ze wel gezien had dat deze man een wapen bij zich had toen hij gearresteerd werd.

Op het station wordt al een tijdje geklaagd over spanningen met asielzoekers die naar Ter Apel gaan. Er zijn wat oplossingen bedacht. Er rijdt nu een speciale bus voor asielzoekers en er lopen vrijwilligers rond die de asielzoekers in hun eigen taal benaderen, en er is een goede bewegwijzering gekomen. Ik ga regelmatig ’s avonds met de bus, dus ik heb al die verbeteringen gezien.

Wat ik ook zie, is dat er wild rondgereden wordt op fatbikes. Ik weet niet hoe ze extra boa’s opleiden, want net achter de bussen, wat je zo kunt zien, wordt er driftig gedeald. Het zijn precies dezelfde dealers die toen ik nog in Emmen werkte, uit de opvang weerde, want ze willen daar ook gaan dealen. Als ik het zie, dan kunnen die boa’s het ook zien. Je zou eigenlijk beter ’s avonds een paar extra uren open kunnen gaan in de opvang, zodat de gebruikers van de straat zijn. Dealers zijn op geld uit en laten zich op straat weinig zeggen.

Maar als je wat wilt doen, is extra menskracht op de straat niet altijd de oplossing. Vaak wakker je zelfs het geweld aan. Ik hoor wel eens zwaarder straffen. En als ze weer vrijkomen? En dan? Ik denk, lik op stuk, direct ingrijpen werkt beter, en een verbod voor dealers bij het station. Nu ontstaat er een onveilig gevoel, omdat ze gewoon door kunnen gaan.

Binnen kom je in een hal die er mooi uitziet. Daar is plaats voor je jas, want wat ik niet wist, is dat alles overdekt is. Het toilet is ook gemakkelijk te vinden; daar hebben ze een bordje bij gezet: ‘Heren van stand’. Zo zijn er veel meer verwijzingen naar de verhalen van Olivier B. Bommel. Het geheel is ingericht voor kinderen van de basisschoolleeftijd. Het theater bovenaan bij de ingang geeft ook voorstellingen gericht op die leeftijden. Die worden behoorlijk veel bezocht, want ik kwam weer terug boven en dacht, waar komt al dat volk vandaan? Al die mensen stonden te wachten op het begin van de voorstelling.

Je kunt dan naar beneden lopen via de trap, maar wij zijn langs een galerij naar beneden gelopen. Daar hingen allerlei tekeningen en het duurde dus wel even voor we beneden waren door al dat fraais. Beneden gingen we eerst maar wat eten en konden zo het pretpark overzien. We dachten gelijk aan onze kleinkinderen. We gaan nog een keer terug en nemen hen mee. Aangezien het overdekt is, is gaan in de winter ook een optie.

Degenen die het park ontworpen hebben, hebben duidelijk kennis van de verhalen, want elke attractie is gebaseerd op een verhaal. Wijzelf hebben in de Oude Schicht gezeten, wat eigenlijk voor kleine kinderen was, maar ze deden niet moeilijk, want zo kon je vanuit de Oude Schicht de achterkant zien van alles. De volgende keer stap ik met een of meerdere kleinkinderen in deze attractie.

Na het rondkijken kun je je geld kwijt in een bommelwinkel. Mijn vrouw houdt van poppen en knuffels, dus drie figuren verdwenen in de tas (Tom Poes, Olivier B. Bommel en Zwelgje). Ze vond dat ik ook een beker moest kopen, dus ’s avonds kan ik nu melk drinken uit een Olivier B. Bommel beker. Hoewel ik er via de kringloop al meerdere had vergaard. Een boek hoort er ook bij. De verkoopster tevreden, en wij een klein verliesje op onze bankrekening. Maar geld speelt geen rol, zoals Olivier B. Bommel altijd zegt.

Het park is voor de Achterhoek een aanwinst en een aanwinst voor Bommel-liefhebbers, maar zeker voor kinderen. Wij hebben daarna nog even door de Achterhoek gereden. Het coulisselandschap blijft fascinerend en past bij de Bommelwereld.

Het geheugen was niet heel groot, dus je had weinig programma’s. Wij hadden een eenvoudig boekhoudprogramma op de computer staan, Word Perfect, e-mail via Lotus – die ik overigens veel beter vond dan Outlook – en een spelletje met tennis, dat iedereen van mijn generatie kent. Ik denk dat, gegeven de huidige situatie in de wereld, de legerleiding achter haar oren krabt. Word Perfect inruilen voor Word, Lotus voor Outlook. Helemaal afhankelijk worden van een bedrijf is niet slim.

Aan spelletjes heb ik lang niet gedaan; het tennisspelletje vond ik al vrij snel saai worden. Ik speelde wel Patience en Pinball (een flipperspel) die op de computer stonden. We konden toen wel een paar diskettes met spelletjes kopen bij de Kruidvat, maar die vond ik te snel gaan. Door mijn ogen kon ik het niet bijhouden en dus moest ik steeds terug, en dan kom je nauwelijks verder in een spel. Geen spelcomputers voor mij dus.

Toen we naar Suriname verhuisden, hadden wij twee computers en printers meegenomen. Op het regionaal hoofdkwartier was dat een uitkomst, want op de typemachine werkte je met een blad en carbonpapier, typex bij fouten en een papier eronder. De ventilator stond aan en alles waaide dan snel weg. Nu had je daar geen last meer van.

Na een poosje ging ik al snel heel vroeg (zo rond zeven uur in de ochtend) naar het kantoor, want dan was de warmte minder. Daarna ging ik de post ophalen bij het postkantoor, want wij hadden een postbusnummer. Vervolgens moesten we eventueel nog vergaderen, als dat nodig was. In de middag rustten we even, en dan om vier uur ging ik op de fiets op huisbezoek of we hadden iets voor het jeugdwerk. Die computer was een uitkomst. De ontwikkelingen zijn nu zo snel dat ik dat maar aan andere over laat.